Go to frontpage
Go to frontpage

Spurt og svarað

Svör við algengustu spurningunum varðandi Sjálfbærnilausn Klappa og tengd hugtök og viðfangsefni. Spurt og svarað er í sífelldri þróun, við bætum við spurningum og svörum eftir þörfum

Gróðurhúsalofttegunda bókunin útskýrð

The Greenhouse Gas Protocol Initiative eða Gróðuhúsalofttegunda bókunin, oft skammstöfuð GHG á ensku en GHL á íslensku, er samstarfsverkefni með mörgum hagsmunaaðilum fyrirtækja, frjálsra félagasamtaka, ríkisstjórna og annarra sem World Resources Institute (WRI), hefur kallað saman. Einnig á í hlut World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), sem er bandalag 170 alþjóðlegra fyrirtækja. Hlutverk verkefnisins, sem var hleypt af stokkunum árið 1998, er að þróa alþjóðlega viðurkennda gróðurhúsalofttegunda (GHG) bókhalds- og skýrslustaðla fyrir fyrirtæki og stuðla að víðtækri notkun þeirra. Frekari upplýsingar um gróðurhúsalofttegundabókunina

GHG Protocol Initiative samanstendur af tveimur aðskildum en samtengdum stöðlum:

Útskýring á hugtakinu "Umfang"

Við kynnum til sögunnar hugtakið „umfang“

Til að hjálpa til við að afmarka beinar og óbeinar losunarheimildir, bæta gagnsæi og veita gagnsemi fyrir mismunandi tegundir stofnana og mismunandi tegundir loftslagsstefnu og viðskiptamarkmiða, þá voru búin til þrjú „umföng“ (Umfang 1, umfang 2 og umfang 3) og eru skilgreind sérstaklega fyrir reikningshald og skýrsluhald vegna losunar gróðurhúsalofttegunda. Umfang 1 og 2 eru vandlega skilgreind í þessum staðli til að tryggja að tvö eða fleiri fyrirtæki geri ekki grein fyrir losun í sama umfangi. Þetta gerir það nothæft til útreikninga á losun á gróðurhúsalofttegundum þar sem tvítalning skiptir máli. Fyrirtæki skulu að lágmarki gera grein fyrir umfangi 1 og 2, umfang 3 er valkvætt.

Heimild: The Greenhouse Gas Protocol, bls. 25

Hvað er þýðir losun í Umfangi 1?

Umfang 1: Bein losun gróðurhúsalofttegunda

Bein losun gróðurhúsalofttegunda kemur frá upptökum sem eru í eigu eða undir stjórn fyrirtækisins, t.d. bein losun s.s. eldsneyti á ökutæki fyrirtækis, losun frá iðnaðarferlum, rafstöðvum og fleira o.s.frv.

Bein koltvísýringslosun frá brennslu lífmassa skal ekki falla undir gildissvið 1 heldur skal greint sérstaklega frá þeirri losun.

Losun gróðurhúsalofttegunda sem ekki fellur undir Kyoto-bókunina, t.d. CFC, NOx o.fl. skulu ekki falla undir gildissvið 1 en má tilkynna sérstaklega

Heimild: The Greenhouse Gas Protocol, bls. 25

Hvað er losun í Umfangi 2?

Umfang 2: Rafmagn, óbein losun gróðurhúsalofttegunda

Umfang 2 gerir grein fyrir losun gróðurhúsalofttegunda frá framleiðslu aðkeyptrar raforku2 sem fyrirtækið notar.

Aðkeypt raforka er skilgreind sem raforka sem er keypt eða flutt á annan hátt inn í fyrirtækið. Losun í Umfangi 2 á sér stað á framleiðslustað (virkjun) þar sem rafmagnið er framleitt.

Heimild: The Greenhouse Gas Protocol, bls. 25

Hvað er losun í Umfangi 3?

Umfang 3: Önnur óbein losun gróðurhúsalofttegunda

Umfang 3 er valfrjáls flokkur sem gerir ráð fyrir meðhöndlun á allri annarri óbeinni losun. Losun í Umfangi 3 er afleiðing af starfsemi fyrirtækisins, en kemur frá uppruna sem ekki er í eigu eða undir stjórn félagsins. Nokkur dæmi um losun í Umfangi 3 starfsemi er vinnsla og framleiðsla á aðkeypt efni; flutningur á keyptu eldsneyti; og notkun vara og þjónustu.

Heimild: The Greenhouse Gas Protocol, bls. 25

Hvað þýðir UFS?

UFS stendur fyrir umhverfi, félagslega þætti og stjórnarhætti. UFS-viðmið eru notuð í fjárfestingarskilmálum og eru mikilvægir þættir sem mæla siðferðileg og sjálfbærnileg áhrif fjárfestingar í fyrirtæki.

Frekari upplýsingar um á UFS

Hvað er sjálfbærniskýrsla

Sjálfbærniskýrsla er miðlun umhverfis-, félags- og stjórnarhátta (UFS) viðmiðunarmarkmiða sem fyrirtækið setur sér, sem og framfarir fyrirtækis í sambandi við að sett UFS markmið.

Sjálfbærniskýrsla er mikilvægasta tiltæka tækið til að miðla af fúsum og frjálsum vilja markmiðum stofnana eða fyrirtækjua um frammistöðu, jákvæðum eða neikvæðum, í umhverfis-, félags- og stjórnunarmálum (UFS).

Hvað er UFS skýrsla?

UFS-skýrslugerð er ófjárhagsleg hlið viðskiptarekstrar (þó að hægt sé að uppgötva fjárhagslega þætti í gegnum UFS skýrslu) og fjárfestar um allan heim eru farnir að gera sér grein fyrir þörfinni fyrir víðtækari skoðun á öllum viðskiptaháttum, ekki bara fjárhagslegum horfum og rekstri. GHL bókunin (e. GHG Protocol) er frábært vopn til að nota í þeirri stefnu til að veita eins mikla nákvæmni og gagnsæi í gerð umhverfisbókhalds og skýrslugerðar.

Vottaðar kolefniseiningar úr íslenskri skógrækt

Framleiðsla vottaðra kolefniseininga í bið hjá Klöppum fer í gegnum sérstakt ferli sem er gert til að tryggja verðmæti þeirra og rekjanleika. Ferlið byggir á alþjóðlegum viðmiðum og aðferðafræði sem er lykilatriði til að byggja upp ábyrgan kolefnismarkað á Íslandi. Það að bjóða vottaðar kolefniseiningar í bið er stórt og mikilvægt verkefni til að við getum mætt loftslagsáskoruninni og endurheimt landgæði.

Ferli við framleiðslu kolefniseininga (PDF)

Áreiðanlegur kolefnismarkaður

Klappir hafa ásamt fjölmörgum hagaðilum einsett sér að vinna saman að því að þróa gagnsæjan, áreiðanlegan kolefnismarkað á Íslandi sem styðst við alþjóðlega viðurkennda aðferðafræði og viðmið.

Helstu hagaðilar eru meðal annars: Íslenska ríkið, Kolviður, Skógræktarfélag Íslands, Skógræktin, Landgræðslan, Bændasamtökin, Skógarbændur, YGG, Votlendissjóður, Loftslagsskrá, iCert o.fl.

Kolefnisbókhald

Með því að virkja sjálfvirka gagnasöfnun og útreikninga á losun geturðu einbeitt þér að því sem raunverulega skiptir máli, að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum.

Sjálfbærnilausn Klappa hjálpar þér að gera grein fyrir bæði beinni (Umfang 1) og óbeinni (Umfang 2 & 3) losun í samræmi við GHG Prototcol. Gagnagrunnur okkar um losunarstuðla er stöðugt uppfærður til að tryggja að útreikningar séu eins nákvæmir og mögulegt er.

Kolefnisjöfnun

Kolefnisjöfnun er skilgreind svo í lögum um loftslagsmál: „Þegar aðili hlutast til um aðgerðir annars aðila til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og/eða binda kolefni úr andrúmslofti og notar staðfestingu á slíkum samdrætti eða bindingu til að jafna út sína eigin losun að hluta eða öllu leyti“.

Með nokkurri einföldun má því segja að kolefnisjöfnun felist í því að einstaklingar eða lögaðilar bæti fyrir eigin losun gróðurhúsalofttegunda (GHL) með því að fjármagna verkefni sem a) koma í veg fyrir losun á samsvarandi magni GHL annars staðar eða b) fjarlægja samsvarandi magn GHL úr andrúmsloftinu.

Heimild: Umhverfisstofnun

Kolefniseining

CO2-ígildi, eða koldíoxíðígildi, er sú mælieining sem er notuð til að halda utan um losunartölur fyrir gróðurhúsalofttegundir. Þannig samsvarar eitt tonn af CO2-ígildi einu tonni af koldíoxíði eða því magni annarra gróðurhúsalofttegunda (t.d. metans, glaðlofts eða F-gasa) sem hefur sambærilegan hnatthlýnunarmátt (e. global warming potential).

Talað er um hlýnunarmátt mismunandi gróðurhúsalofttegunda. Vegna þess hvað losun koldíoxíðs er margfalt meiri en losun annarra gróðurhúsalofttegunda er það mikilvægasta gróðurhúsalofttegundin. Engu að síður er mikilvægt að taka tillit til ólíkra áhrifa mismunandi lofttegunda þegar meta á heildarlosun gróðurhúsalofttegunda. Í þessu skyni er hverri lofttegund því gefinn tiltekinn stuðull sem miðast við þessi ólíku hlýnunaráhrif og öll losun er síðan umreiknuð yfir í CO2-ígildi.

Heimild: Loftslagsráð

Koldíoxíðígildi (CO2-ígildi)

Eitt tonn af koldíoxíðígildi samsvarar einu tonni af koldíoxíði eða því magni gróðurhúsalofttegunda sem hefur sambærilegan hnatthlýnunarmátt.

Heimild: Reglugerð um skráningarkerfi með losunarheimildir

Vottuð kolefniseining í bið

Vottuð kolefniseining í bið er kolefniseining sem eru skráð er í Loftslagsskrá sem vottuð óstaðfest kolefniseining sem verður virkjuð eftir ákveðin tíma þegar binding hefur verið staðfest.

Til að votta kolefniseiningu þarf að fara eftir vottuðum stöðlum og vottunaraðili þarf að taka út hvort að framleiðandi fari eftir stöðlum við framleiðslu á kolefniseiningum, þ.e. standi við þær skuldbindingar sem þarf að standa við til að fá vottun.

Þá er mikilvægt að ekki verði til tvítalning (e. Double-counting) á kolefniseiningum þegar kemur að því að nota kolefnisbindingu til að jafna á móti losun þannig að enginn vafi leiki á fullyrðingum um kolefnishlutleysi. Þetta er tryggt með því að skrá kolefniseiningar í sérstaka kolefnisskrá. Í kolefnisskránni er haldið utan um inneign, viðskipti og afskráningu á vottuðum kolefniseiningum.

Kolefnisverkefni skulu tryggja að kolefnisbinding sé vottuð samkvæmt viðurkenndum stöðlum s.s. Skógarkolefni, VERRA - Verified Carbon Standard (VCS) eða Gold Standard. Þetta eru óháðir staðlar sem hafa verið samdir af óháðum þriðja aðila. Vottun er strangt ferli sem veitir sjálfstæða staðfestingu á losun og tryggir að kolefnisjöfnun þín sé raunveruleg og varanleg. Gæði kolefniseininga verða því ekki tryggð nema með vottun frá slíkum aðila. Þegar þú velur kolefnisbindingu skaltu leita að annað hvort vottuðum eða a.m.k. staðfestum verkefnum til að tryggja gæði fjárfestingar þinnar og að um ósvikna kolefnisbindingu sé að ræða.

Heimild: Skógræktin

Valkvæð kolefnisbinding

Viðskipti með kolefniseiningar fara að miklu leyti fram á svokölluðum valkvæðum kolefnismörkuðum (e. voluntary carbon markets). Seljendur á slíkum mörkuðum geta verið t.d. fyrirtæki, sjóðir og stofnanir sem hafa milligöngu um að veita fé í verkefni á sviði kolefnisjöfnunar. Einnig tíðkast að kolefniseiningar séu keyptar beint af framkvæmdaraðilum verkefna. Kaup á kolefniseiningum í gegnum valkvæða kolefnismarkaði er svokölluð valkvæð kolefnisbinding, eða valkvæð, óstaðfest eða óvottuð kolefniseining. Þessar einingar eru ekki skráðar í Loftslagsskrá og því ekki skáðar hjá alþjóðastofnunum.

Heimild: Loftslagsráð, Innviðir kolefnisjöfnunar á Íslandi

Hvað er átt við með kolefnishlutleysi?

Kolefnishlutleysi lýsir ástandi þar sem jafnvægi hefur náðst milli losunar og bindingar gróðurhúsalofttegunda. Kolefnishlutleysi er lykilmarkmið í Parísarsamningnum sem er drifinn áfram af því markmiði að halda hnattrænni hlýnun innan við 2°C og eins nálægt 1,5°C og hægt er. Þetta kallar á að heimslosun nái hámarki án frekari tafar og lækki ört, þar til jafnvægi verður náð í losun og bindingu um miðja öldina. Ríki heims, sveitarfélög, borgir og fyrirtæki eru nú farin að huga að kolefnishlutleysi því brjóta þarf hnattrænt markmið niður í minni einingar.

Íslensk stjórnvöld hafa sett markmið um að kolefnishlutleysi verði náð eigi síðar en árið 2040. Aðgerðaáætlun þessi horfir til samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda til ársins 2030 en einnig er lagður grunnur að því að ná markmiði um kolefnishlutleysi. Ör samdráttur í losun skiptir miklu, auk þess sem í áætluninni eru stórauknar aðgerðir til að binda kolefni úr andrúmslofti og stöðva losun frá landi. Gerð verður sérstök áætlun um kolefnishlutleysi.

Heimild: Stjórnarráðið

Hver eru markmið og skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum?

Ísland er aðili að Loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna og öll útfærsla markmiða í loftslagsmálum hér á landi tekur mið af alþjóðlegu og evrópsku regluverki. Það tryggir að markmið Íslands séu skýr, skiljanleg og samanburðarhæf á alþjóðavettvangi.

Þegar Parísarsamningurinn var samþykktur árið 2015 sendi Ísland líkt og önnur aðildarríki Loftslagssamningsins inn svokallað landsmarkmið um samdrátt í losun til ársins 2030. Ísland tilkynnti að það myndi taka þátt í sameiginlegu markmiði Evrópuríkja um 40% samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda á tímabilinu 2021-2030 miðað við árið 1990. Norðmenn sendu inn sambærilegt landsmarkmið.

Með þessu fyrirkomulagi eru Ísland, Noregur og aðildarríki ESB með eitt sameiginlegt framlag gagnvart Parísarsamningnum en innri reglur ríkjanna ákvarða hlutdeild og skyldur hvers ríkis. Við útreikninga á markmiði einstakra ríkja var meðal annars horft til þjóðarframleiðslu á mann og kostnaðarhagkvæmni aðgerða í viðkomandi ríki. Lágmarksframlag Grikklands er til dæmis 16% samdráttur miðað við 2005, Noregs 40%, Tékklands 14%, Þýskalands 38% og Íslands 29%. Íslensk stjórnvöld stefna þó eftir sem áður á að ná að minnsta kosti 40% samdrætti í losun.

Þannig má segja að Ísland hafi skuldbundið sig alþjóðlega til þess að ná 29% samdrætti fram til ársins 2030 en markmið núverandi ríkisstjórnar sé þó hærra; eða að minnsta kosti 40% samdráttur. Þá hafa stjórnvöld sett sér markmið um kolefnishlutleysi Íslands árið 2040.

Heimild: Stjórnarráðið

CSRD - Corporate Sustainability Reporting Directive.

CSRD stendur fyrir Corporate Sustainability Reporting Directive. CSRD er tilskipun frá Evrópusambandinu sem á að tryggja að fyrirtæki skili sjálfbærniskýrslum sem uppfylla rétta staðla. CSRD leysir af hólmi NRFD (Non-Financial Reporting Disclosure), um skýrslugjöf með ófjárhagslegum upplýsingum, sem er núgildandi tilskipun um sjálfbærniskýrslur/uppgjör í ESB fyrir fyrirtæki af ákveðinni stærð. Nýja tilskipunin mun fela í sér umhverfis-, félags- og stjórnarþætti (UFS) til að ná yfir stefnu, áhættuþætti og áhrif á jörðina og samfélagið.

European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG) gerði drög að nýja staðlinum og gert er ráð fyrir að Evrópuþingið og aðildarríkin komist að niðurstöðu um endanlegan lagatexta fyrir mitt ár eða í lok árs 2022. Tilskipunin mun taka gildi árið 2024 og ná til reikningsársins 2023. Því er mikilvægt að kynna sér tilskipunina hið fyrsta.

Grein um CSRD

NFRD - Non-Financial Reporting Disclosure.

Lög ESB krefjast þess að tiltekin stór fyrirtæki gefi upp upplýsingar um hvernig þau starfa og stjórna félagslegum og umhverfislegum áskorunum.

Þetta hjálpar fjárfestum, almenningi, samtökum, neytendum og öðrum hagsmunaaðilum að leggja mat á frammistöðu stórra fyrirtækja út frá ófjárhagslegum upplýsingum og hvetur þessi fyrirtæki til að þróa ábyrga nálgun í viðskiptum.

Tilskipun 2014/95/EUDirective 2014/95/EU – einnig kölluð tilskipun um ófjárhagsslegar upplýsingar (NFRD) – setur reglur um birtingu tiltekinna stórra fyrirtækja á ófjárhagslegum upplýsingum. Þessi tilskipun breytir bókhaldstilskipun 2013/34/ESB.

Fyrirtæki sem verða að fara eftir

Reglur ESB um ófjárhagslega skýrslugerð gilda nú um stór fyrirtæki í almannaþágu með fleiri en 500 starfsmenn. Þetta nær til um það bil 11.700 stórra fyrirtækja og hópa víðs vegar um ESB, þar á meðal

  • skráð fyrirtæki
  • bankar
  • tryggingafélög
  • önnur fyrirtæki sem eru tilnefnd af innlendum yfirvöldum sem einingar í almannaþágu

Upplýsingar sem á að birta

Samkvæmt tilskipun 2014/95/ESB verða stór fyrirtæki að birta upplýsingar sem tengjast

  • umhverfismálum
  • félagsmál og starfsmannamál
  • mannréttindum
  • spillingu og mútum
  • Fjölbreytileiki í stjórnum fyrirtækja (hvað varðar aldur, kyn, menntun og faglegan bakgrunn)

EFRAG - European Financial Reporting Advisory Group

EFRAG - European Financial Reporting Advisory Group var stofnað árið 2001. Þó að stofnunin sé að mestu fjármögnuð af ESB, byggir hún á samstarfsmódeli hins opinbera og einkaaðila. Hlutverk stofnunarinnar hefur verið að vera ráðgefandi fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um innleiðingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla í lög fyrir ESB.

SFRD - Sustainable Finance Disclosure Reporting

SFRD - Sustainable Finance Disclosure Reporting krefst þess að aðilar á fjármálamarkaði veiti nákvæmar upplýsingar um fjárfestingar sínar og þá viðleitni sem þeir gera til að draga úr hugsanlegum neikvæðum áhrifum á samfélag og umhverfi. Þessar nýju kröfur munu hjálpa til við að meta sjálfbærni frammistöðu fjármagns og fjárfestinga.

EU Taxonomy

EU Taxonomy- ESB taxonomy er flokkunarkerfi sem setur upp lista yfir umhverfislega sjálfbæra atvinnustarfsemi. Það ætti að skapa öryggi fyrir fjárfesta, vernda einkafjárfesta fyrir grænþvotti, hjálpa fyrirtækjum að verða loftslagsvænni, draga úr sundrungu markaðarins og hjálpa til við að færa fjárfestingar þangað sem þeirra er mest þörf.

Frekari upplýsingar um ESB taxonomy